Process Communication Model

Door Gert Schaart
Process Communication Model®
Een eigentijds model voor organisatie ontwikkeling en individuele coaching
Van 2006 tot 2009 volg ik de driejarige TA opleiding Coaching en Consultancy van het instituut Intact van Sari van Poelje. In het tweede jaar maak ik kennis met het Process Communication Model van Taibi Kahler (PCM).  Deze kennismaking maakt indruk. Ik krijg inzicht in mijn eigen persoonlijkheid en ontdek bijvoorbeeld waarom ik mij op een bepaalde manier gedraag. Mijn interesse is gewekt en als Intact in 2009 de opleiding tot gecertificeerd trainer PCM aanbiedt, schrijf ik me in. John Parr, TSTA en Mastertrainer PCM verzorgt vijf intensieve trainingsmodulen van telkens 3 dagen. Een geweldige ervaring die mij vaardig maakt in het gebruik van PCM in mijn werkpraktijk van individuele en groepscoaching. In december van hetzelfde jaar slaag ik voor het examen en ontvang ik van Gerard Collignon, de eigenaar van Kahler Center Europe, het certificaat: Ik ben officieel PCM trainer.
Dr. Taibi Kahler onderzoekt gedrag om een snelle diagnose te kunnen stellen om op basis daarvan gericht te kunnen behandelen. Kahler is in TA-kringen bekend geworden van het miniscript, een klinisch model, gebaseerd op gedragsobservaties. In 1977 ontvangt Kahler de Eric Berne Memorial Scientific Award voor het concept van het miniscript.
Kahler gaat na 1977 door met zijn onderzoek en ontwikkelt zijn model met een eigen terminologie tot het Process Therapy Model. Het is gebaseerd op kennis en inzichten van de TA, maar er ontstaat gaandeweg een  geheel nieuw denkkader met nieuwe begrippen. Kahler handhaaft het concept van de drivers en werkt die uit op Berniaanse wijze.  Dr. Eric Berne stelde vast dat mensen als ze communiceren verschillende delen van het bewustzijn gebruiken. Hij noemt deze delen egotoestanden die geïdentificeerd kunnen worden door woorden, intonatie, gebaren, houding en gezichtsuitdrukking.  Dit zijn de gedragscomponenten om egotoestanden te identificeren. Taibi noemt egotoestanden persoonlijkheidsaspecten en noemt ze: beschermer(nieuw), director (kritische ouder), computer (volwassene), verzorger(verzorgende ouder), emoter (vrij kind). Het concept van de levensposities (het OK-corral van Franklin Ernst) is in het model van Kahler een belangrijke pijler om gedrag te kunnen begrijpen, evenals het scriptconcept dat wordt uitgewerkt als process-script. Als in 1981 het Process Therapy Model commercieel wordt ingezet, verandert de naam in Process Communication Model.
De kern van PCM
De kern van het model van Kahler is dat hij de mens wist te ontleden en te vereenvoudigen tot zes duidelijk herkenbare persoonlijkheidstypen. Zo ontdekte hij in ieder mens de aanwezigheid van de harmoniser, de gestructureerde denker, de doorzetter, de dromer, de rebel en de promotor. Ieder van ons bestaat uit een combinatie van deze zes persoonlijkheidstypen. Iedereen heeft ook de karakteristieken van zes persoonlijkheidstypen en deze zes hebben bij ieder individu een eigen ordening Bij de meeste mensen voeren twee typen de boventoon. Het eerste type is het basistype, de persoonlijkheid die we bij de geboorte meekrijgen. Het tweede persoonlijkheidstype geeft aan in welke fase we ons bevinden. Het model verschaft inzicht in mensen door hun persoonlijkheid te stileren als een gebouw met een zestal verdiepingen in de vorm van persoonlijkheidstypen.  De volgorde van de verdiepingen wordt in de kinderjaren vastgelegd, maar men kan zich door bewustwording en training in alle typen verder ontwikkelen mits men de hogere en minder ontwikkelde verdiepingen laat steunen op de bredere en reeds ontwikkelde verdiepingen daaronder.
Voorbeeld van een persoonlijkheidsgebouw

Zonder stress hebben wij toegang tot alle persoonlijkheidstypen met de bijbehorende gedragingen en kunnen we eenvoudig wisselen van de ene persoonlijkheid naar de andere. Onder stress vertonen we gedrag dat bij onze basispersoonlijkheid hoort. Om effectief te communiceren met anderen is het belangrijk om je communicatiestijl aan te passen aan die van de ander. “Hoe je iets zegt is veel belangrijker dan wat je zegt” !
In het Strook Themanummer P5  van september 2010 schreef Jean Pierre Raffalli het artikel “Leiderschap, groepsdynamiek en persoonlijkheid”. In dat artikel geeft hij o.a. een uitgebreide beschrijving van de verschillende persoonlijkheidstypen. Ik volsta hier met een korte impressie, waarbij ik opmerk dat sommige typen een andere naam kregen. Dit is gedaan op grond van voortschrijdend inzicht, een kenmerk van PCM dat een ontwikkelend model is:
In het model zijn zes persoonlijkheidstypen ontwikkeld vanuit een aantal percepties als voelen (mededogen), denken (logica, normen en waarden) en handelen (niets doen, doen of reageren). Zij hebben verder hun eigen golflengte (verzorgend, vragend, instruerend of speels) en psychologische behoeftes (erkenning van persoon, werk of overtuiging, privacy, opwinding en spel).

  • de harmoniser is mensgericht, harmonieus en verzorgend en stuurt aan op het opbouwen en erkenning van persoonlijke relaties.
  • de gestructureerde denker is eerder resultaatgericht (feiten, cijfers, data en erkenning daarvan), praktisch ingesteld en staat meer open voor zakelijke relaties.
  • de doorzetter is gericht op normen en waarden en resultaat, traditioneel en stuurt aan op een relatie gebaseerd op respekt.
  • de dromer is vaker inactief, wil en moet regelmatig alleen zijn, zoekt naar duidelijke instructies, mijdt risico’s en wil een intellectuele relatie.
  • de promotor is eerder impulsief en neemt risico’s, en wil grote lijnen, opwinding en actiegerichte relaties.
  • de rebel heeft ook oog voor de grote lijnen, is spontaan maar bovendien makkelijk te verleiden en is eerder geïnteresseerd in humor en spel.

Waarde van zes ‘PCM typen’
Elk type heeft zijn sterkes en zwaktes; er is geen sprake van beter of slechter. Door problemen, stress en uitdagingen kunnen mensen gedwongen worden of zichzelf dwingen tot het ontwikkelen van hun volgende verdieping. Dit wordt faseren genoemd. Indien de psychologische behoeftes van het basistype en de fase onbevredigd blijven raken mensen in de stress en worden ze ongelukkig.

Het inzicht in de mix van deze typen en het inspelen op de golflengtes en behoeftes levert een praktisch handvat voor de ontwikkeling van mensen, organisaties, relaties en werk. 
Men kan stress en conflicten oplossen en de communicatie bevorderen door zijn gedrag aan te passen aan de wederpartij en daarmee ruis, ergernis, boosheid en frustraties voorkomen.
Mijn gebruik van PCM
PCM geeft mij informatie en structuur voor mijn coachtrajecten. Coachtrajecten beginnen sinds een jaar met het invullen van de pcm-vragenlijst door de coachee, na de contractering.  Coachee en ik hebben op grond van de testuitslag beiden onmiddellijk belangrijke informatie die accuraat is, objectief, en onbevooroordeeld. De test geeft inzicht in de persoonlijkheid, maar ook in het erbij horend gedrag. Het gedrag bij stress, vaak oorzaak van minder goed functioneren, ligt ook vast in patronen die in de testuitslag zichtbaar zijn.  Op grond hiervan maken we een plan van aanpak.
In organisaties gebruik ik PCM om in teams de communicatie te verbeteren. Opvallend daarbij is de blijdschap op trainingsdagen. Deelnemers ervaren dat ze OK zijn en net als anderen gedrag hebben dat niet altijd effectief is, maar dat ze wel kunnen  veranderen. PCM helpt managers om OK-OK relaties te hebben met hun medewerkers en door heldere gedragsinformatie van hun teamleden effectief te gebruiken. Ze zijn beter in staat om hun team te motiveren en ze kunnen met respect voor elk individu de teamontwikkeling bevorderen.
Literatuur
P. Antersijn                                       Spreek ieders taal met het Process  Communication Model
In: tijdschrift voor coaching nr.1 , 52-54
T. Kahler (1974)                               ‘The Miniscript” . In: Transactional Analysis Journal, 4(!), 22-42
T. Kahler (1995)                               The Process Teaching Seminar. Little Rock, AR: Kahler Communications, Inc.
T. Kahler (1995)                ‘A brief passing through.’ In: Transactional Analysis Journal, 25 (1), 57-64
T. Kahler (2008)                The Process Therapy Model. Taibi Kahler Associates, Inc.
Sari van Poelje                 Coaching with the Process Communication Model
In: The International Journal of Mentoring and Coaching Vol.VIII, Issue 1, june 2010
Jean Pierre Raffalli          Leiderschap, groepsdynamiek en persoonlijkheid, het proces van socialisatie vanuit een TA perspectief        In: Strook P5 september 2010

Gert Schaart (1950)
Met 10 jaar management ervaring, 10 jaar ervaring op het niveau van Raad van Bestuur en 15 jaar ervaring als trainer, coach en regisseur van veranderprocessen, heeft Gert een wereld aan ervaring te bieden.
Onder het motto ‘als je ergens voor wilt staan!’ helpt Gert mensen en organisaties bij het verkrijgen van inzichten en het vinden van nieuwe perspectieven.